ÍR-ingurinn

Ef þú hefur einhvern tíma sett gömul föt í fatagám, þá koma þau að góðum notum hér. Fötin sem eru seld á mörkuðum út um allt eru annað hvort notuð föt úr fatagámum eða úr fatabúðum sem ekki hafa selst.

Þegar við fórum í safariferðina byrjuðum við á því að keyra í gegnum Arusha, sem er borg sem er u.þ.b. klukkutíma héðan í burtu. Stemmningin var í hámarki, við vorum á leið í safariferð! Þegar við komum inn í borgina var margt fólk á ferli. Þar sem við keyrum eftir einni götuni verður mér litið á strák í bláum íþróttajakka og skyndilega sé ég að á vinstra brjóstinu á jakkanum er ÍR merkið. Ég trúi varla mínum eigin augum, lít betur á jakkann og sé þá að á hægra brjóstinu stendur "Hrefna" Ég varð að sjálfsögðu heldur betur hissa og segi stundarhátt yfir bílinn að strákurinn sé í íslenskum íþróttajakka og bendi á strákinn. Mubarak, safarileiðsögumanninum fannst þetta heldur betur áhugavert, sneri við á miðri götunni, fór frammúr stráknum og lagði svo bílnum neðar í götunni svo ég gæti tekið mynd af honum, og ef hann væri með eitthvað vesen gætum við keyrt strax í burtu.

Drengurinn kom nær og það stóð alveg. ÍR-Skíðadeild-Hrefna María. Ég greip upp myndavélina og smellti einni af honum. Strákurinn tók alveg eftir því en hann var hins vegar hinn almennilegasti og var heldur betur til í að ég tæki aðra mynd af sér í jakkanum og mér með (ég útskýrði fyrst fyrir honum hvernig málið stæði).

Ég spurði strákinn ekki meira útí það hvernig hann eignaðist jakkann en geri ráð fyrir að hann hafa komið í fatagámi með notuðum fötum.

Svo kæra Hrefna María, skíðadrottning úr ÍR, jakkinn þinn er í góðum höndum hins yndæla og myndarlega Alexanders í Arusha í Tansaníu :P

Safari

Ég fór í safariferð um páskana. Þetta var mikil skyndiákvörðun. Tanja og Max, sem hafa verið bestu vinir mínir hingað til ætluðu um helgina og spurðu hvort ég hefði áhuga á að slást í för með þeim. Ég ætlaði mér ekki að fara, spara það því mamma, pabbi og Kristín stefna á heimsókn í sumar en ákvað svo að það væri mun betri kostur að fara tvisvar en að fara kannski aldrei, ef Skeiðarvogsgengið hættir við. Ég vissi semsagt ekkert hvað ég var að fara útí nema þriggja daga jeppaferð um þjóðgarða og ég myndi sjá ljón og einhverja fugla.

En jeremías hvað þetta var frábær ferð! Meira en orð fá lýst. Við vorum þrjú í jeppa með bílstjóra/leiðsögumanni og fórum í þrjá þjóðgarða, einn hvern dag.

Leiðsögumaðurinn okkar, Mubarak, var einfaldlega of yndæll og skemmtilegur. Fræddi okkur um allt sem við vildum vita og þó hann væri örugglega að fara þessa ferð í þúsundasta skipti var hann svo áhugasamur að það hefði mátt halda að hann væri að fara þessa ferð sjálfur í fyrsta skipti. Hann var einnig fróður um dýrin og þekkti garðana eins og lófann á sér. Laugardegi, sunnudegi og mánudegi var semsagt varið á rúntinum um þjóðgarða Tansaníu ásamt fríðu föruneyti með myndavél í annarri hendinni og kíki í hinni. 

Þjóðgarðarnir þrír voru hver öðrum fallegri. Fyrsti garðurinn var hálfgerður frumskógur sem var stemmning að keyra í gegnum. Næsti garður var, að mér skildist, gamalt eldfjallaland. Þar var lítið af trjám svo við höfðum útsýni yfir stórt svæði í einu. Þriðji garðurinn var svo nokkuð fjalllendur með trjám á víð og dreif. Í þeim garði fórum við einnig í göngusafari, þar sem við vorum í fylgd með leiðsögumanni og vopnuðum verði.

• Ég sá sebrahesta, sem eru með svo undurfallegan feld. Þó ég hafi verið rétt hjá þeim og horft mjög nákvæmlega í gegnum kíkinn minn var samt eins og rendurnar hefðu verið gerðar með pennastriki, þær voru svo skýrar.
• Ég sá vörtusvín, sem borða á hnjánum, sem var frekar skondið. Þannig ná þau matnum sínum betur því efri vörin þeirra er svo miklu stærri en neðri vörin.
• Ég sá gíraffa. Þeir voru allir svo fallegir og tignarlegir og risastórir. Þeir borðuðu og borðuðu og seinna komst ég að því að þeir borði um 70 kíló á dag.
• Ég sá ljón, bara nokkrum metrum frá mér. Þau minntu mig pínu á Guðgeir. Þau lágu á bakinu og böðuðu sig í sólinni. Stóðu aðeins upp og hlömmuðu sér svo aftur niður eins og þau hefðu verið á hlaupum í marga tíma. Ljónsungarnir hlupu svo um og léku sér, alveg eins og Simbi og Nala.
• Ég sá fugla sem beygðu fæturna fram á við (svona eiginlega eins og hnésklelin snéri öfugt).
• Ég sá skærgula fugla og glansandi bláa fugla.
• Ég sá fílahjörð sem kom svo nálægt að við slökktum á á bílnum og hvísluðum okkar á milli til að fæla þá ekki frá. Það var enginn annar safaribíll sjánalegur og okkur leið eins og við værum ein í heiminum með fílahjörðinni. Fílarnir gripu í grasið með rananum sínum, slógu því á herðarnar á sér til að ná moldinni burt og stungu því svo upp í munninn. Og héldu svo áfram. Þarna voru líka litlir ungar, fílar með horn og fílar með engin horn. Sumir skýldu sér undi tré en aðrir vöppuðu um í sólinni og fengu sér að borða. Við stóðum og fylgdumst með agndofa, alveg heillengi. Einn fíllinn kom svo nálægt að ef ég hefði teygt út hendina hefði ég snert hann. Þetta var rétt áður en við lögðum af stað heim í gær. 

Það var einfaldlega svo magnað að keyra um, fylgjast með sebrahestum og dádýrum bíta gras saman, keyra svo aðeins lengra og þá voru tveir strútar á vappi, horfa svo í hina áttina og fylgjast með vörtusvínum velta sér uppúr drullu og fallegir fuglar í öllum trjám. Það var líka svo ferskt loft þarna, stundum rigning og pínu gola. Ég meira að segja fór tvisvar í peysu. Það var mjög notalegt. Mig langaði eiginlega mest að hafa einhvern Íslending með mér í ferðinni til að geta notað meira af litskrúðugum lýsingarorðum yfir allri þessari fegurð og upplifun.

Alþjóðlegur dagur einhverfu

Í gær var alþjóððlegur dagur einhverfu. Dagurinn var haldinn hátíðlegur með pompi og prakt hér í Moshi í Tansaníu. Stofnunin mín, Gabriella center var í fararbroddi en fékk með sér fjölda annarra stofnana sem vinna með fötluðum börnum á svæðinu. Meginmarkmið hátíðarinnar var að auka samfélagsvitund á einhverfu og fötluðum einstaklingum yfir höfuð. 

Ég var reyndar búin að minnast á það áður en fordómar fyrir fötluðu fólki eru miklir hér. Margir halda að það sé smitandi eða að það beri með sér bölvun. Líkamlegt ofbeldi, andlegt ofbeldi og hunsun á heimilum og í skólum eru frekar regla en undantekning. Á hegðun barnanna sem ég vinn með velti ég mikið fyrir mér hvað hafi verið haft fyrir þeim, hvað þau hafi fengið að kynnast í uppeldinu. Atferli sem menning eða fötlun getur ekki afsakað. 

Ég mætti snemma í gærmorgun niður í bæ þar sem börn og starfsfólk stofnananna sem tóku þátt söfnuðust saman. Ég man ekki eftir jafn fallegum sólardegi síðustu þrjár vikurnar og tilhlökkun var í loftinu. Allir fengu stuttermaboli. Á mínum bol stóð: Gabbriella center. Betri þekking á einhverfu eikur árangursríka meðhöndlun. Einnig var búið að útbúa fjölda skylta. Þá voru allir mættir. Allir komnir í boli. Allir búnir að stylla sér upp. Þá hóf lúðrasveit að spila, skiltin voru hafin á loft og hersingin marseraði af stað um götur bæarinns. Ég var fengin til að vera ein af svona tíu manns til að halda á risastóru skilti sem var fremst í skrúðgöngunni. Lögreglan stoppaði alla umferð á aðalgötum bæjarinns á meðan göngunni stóð, sem ég sá aldrei fyrir mér gerast í brjáluðu umferðinni sem er hérna. Að göngunni lokinni voru ræður, tónlist, dans og möns.

Ég var svo ofsalega stolt af þessu framtaki fyrir hönd samstarfsfélaga minna og þeirra sem að göngunni stóðu að ég fékk gæsahúð þegar gangan fór af stað. Hér er svo sannarlega mikil þörf á að auka samfélagsvitund um málefnið. Ég gekk þarna með skiltið mitt, í skærgræna bolnum mínum og börnin sem ég vinn með skærbrosandi allt í kring. Við náðum athygli allra bæjarbúa. Að hátíðinni lokinni gekk ég stolt um götur bæjarinns í skærgræna bolnum mínum, margir veittu honum athygli og ég reyndi að útskýra útá hvað dagurinn gengi. Elsku allir sem eruð tilbúin til að virða og lifa í samfélagi með einhverfum og fötluðum einstaklingum, til hamingju með daginn!   

Og þá kom steipiregn

Aðal rigningartímabilið hérna er í apríl en stendur frá miðjum mars fram í miðjan maí. Fyrstu vikuna mína hér var steikjandi sól og hiti en eftir það fóru skýin að láta sjá sig með stöku skúrum. Það var hins vegar í gærmorgunn sem fyrsta alvöru demban kom. Ég var sofandi en vaknaði við hljóðið og í fyrsta sinn síðan ég kom greip ég í lakið mitt (ekki dýnulakið, heldur hitt), og breiddi yfir mig. Það var samt svo notalegt að hlusta á rigninguna.

Það er orðið aðeins kaldara núna,fer niður í 20 stiga hita á nóttunni og loftið er rakara. Malarvegirnir sem ég labba í vinnuna eru eitt drullusvað á morgnanna en skárri á leiðinni heim því þá hafa þeir þornað nokkuð.

Nú fer í hönd mikill gróður- og uppskerutími. Það er komin gróðurlykt í loftið. Þessa vikuna hefur annar hver maður verið með garðverkfærið með sér í strætó. Mér hefur líka verið sagt að sumir ráði einfaldlega ekki við sig og borði rennblauta moldina af þakklæti og ánægju fyrir rigninguna. Ég labba í gegnum mikið landbúnaðarhérað á leið minni í vinnuna. Það var rétt farið að sjást í eitthvað grænt gægjast uppúr moldinni á föstudaginn. Það var orðið þónokkuð hærra þegar ég mætti á mánudaginn (í gær), búið að vaxa heilmikið þegar ég fór heim og þegar ég fór heim áðan voru maísgrösin orðin svona 10 cm há. 

Á rigningartímabilinu er algengara að rafmagnið detti út. Í gærmorgun var einmitt rafmagnslaust og þegar ég kom fram sagði mamma Rósa mér að "dada/systir" (vinnustelpan á heimilinu) væri farin út í búð að kaupa kol til að hita vatn. Ég reyndi að malda í móinn, dagðist ekki þurfa að fá te en það var ekki tekið til greina. Ég YRÐI að fá heitt te áður en ég færi út í þessum kulda. (kuldaskræfan ég var samt enn að stikna í stuttermabolnum). Í strætó á leiðinni í vinnuna voru margir klæddir peysum. Hins vegar var konan sem sat á móti mér í flísgalla með húfu og trefil. Ég þurfti að hafa mig alla við að halda andlitinu á mér alvarlegu.

Þvottavélar og vestrænir spítalar

Ég velti stundum fyrir mér hvaða hugmyndir fólkið hérna hefur um Evrópubúa. Ég var að spjalla við mama Rósu um daginn og þá sagði hún beint út það sem ég hef oft á tilfinningunni: Stundum höldum við að hvítt fólk geti ekki gert neitt.

       Ég á mörg lítil dæmi um þetta, t.d. þegar ég er í vinnunni og ætla að vaska upp (það er vaskað              upp öðruvísi en heima), þá sér einhver að ég er klaufsk við verkið miðað við þau og diskurinn er        bara tekinn af mér og vaskaður upp fyrir mig.

Rétt áður en mama Rósa sagði þetta höfðum við verið að spjalla saman. Ég sagði henni að mér þætti gaman að elda og gerði mikið af því heima. Mama Rósa var alveg hissa á því að ég kynni að elda, spurði mig hvað ég eldaði og ég sagði henni að t.d. eldaði ég hrísgrjón og sósu/pottrétti rétt eins og hér. Þá sagði mama, já þá svona í hrísgrjónapotti/tæki? Nei sagði ég, bara rétt eins og þið hérna, í potti á eldavél. Ég bý líka til alls konar pottrétti með grænmeti og kjöti, bara eins og hér. Hún varð aldeilis hissa.

Fyrstu vikuna mína hér bjó einn frændi á heimilinu. Hann er í heimavistarskóla hér í bænum en af því að hann er var puttabrotinn og í gipsi þá mátti hann ekki vera á heimavistinni því hann gæti ekki unnið nein húsverk og ekki gert neitt. Mér fannst þetta heldur skrítið og sagði að hann gæti nú bara vel gert flest allt annað en kannski þvegið föt. Ég sagði að mamma mín gæti t.d. bara notað aðra hendina en hún gæti samt unnið flestöll húsverk, bara aðeins hægar. Mama Rósa skildi það vel, að einhent fólk í Evrópu gæti unnið öll húsverk því við værum með uppþvottavélar, þvottavélar og eftir því sem samræðurnar héldu áttaði ég mig á því að hennar hugmynd væri sú að hlutirnir gerðust einfaldlega að sjálfu sér í Evrópu. Ég reyndi að segja henni að þó við værum með þvottavélar þá þyrfti samt að hengja upp þvottinn eins og hér, strauja hann eins og hér og við þurfum að skola leirtauið, raða í uppþvottavélina og vaska upp allt það sem ekki má fara í vélina. Mama Rosa var ekki alveg að ná þessu. Húsverkin gerðust bara að sjálfu sér í Evrópu.

En við höfum spjallað meira. Ég hef sagt henni frá vinnunni minni hérna og vinnunni minni heima. Ég sagði henni að heima vinni ég með fólki sem hefði t.d. alzheimer eða fengið heilablóðfall. Ég sagði henni einnig að krabbamein væri ein helsta ástæða dauðsfalla á Íslandi og eitt af megin heilsufarsvandamálum þar. En það var eins og hún áttaði sig ekki á því að krabbamein eða aðrir sjúkdómar væru vandamál í vestrænum ríkjum. Við værum með svo mikið af sjúkrahúsum og læknum að það væri hægt að laga þetta allt saman. Rétt eins og við gengjum bara inn á spítalann og abrakadabra, þú ert læknuð!

Mörg húsverk hér eru tímafrekari en heima, samt ekki öll. Vandamál heilbrigðiskerfisins hér eru rosaleg og hakan á mér dettur niður á bringu þegar fólk segir mér frá stöðunni hérna. Það er samt líka alveg ofsalega áhugavert að heyra hugmyndir Tansaníubúa um lífið heima.

Bóndabrúnkan

Nú eru að verða komnar fjórar vikur síðan pabbi skundaði Reykjanesbrautina á gullvagninum góða, í átt að Keflavíkurflugvelli með mömmu í framsætinu, mig í aftursætinu og ferðatösku í skottinu. Það hafði lítið verið sofið nóttina áður enda frumburðurinn á leið til svörtustu Afríku. Ég held að mamma hafi spurt mig svona fjórum sinnum um morguninn hvort ég væri ekki örugglega með vegabréfið með mér, peningaveskið og bólusetningarskírteinið. Andrúmsloftið í bílnum var spennuþrungið en fullt tilhlökkunar. 

Þegar við vorum í þann mund að fara framhjá álverinur heyrist í mér úr aftursætinu: ,,Jeremías! Ég gleymdi brúnkukreminu mínu! "

Mamma, sem eins og áður sagði var frekar stressuð yfir þessu öllu var fljót til svars og sagði:,,Þú kaupir þér bara nýtt Arndís. Þetta verður bara allt í lagi, ég skal meira að segja láta þig fá pening fyrir því!"

Skömmu seinna heyrist í pabba: ,,Arndís, af hverju þarftu brúnkukrem í Afríku?"

Ég fór að skellihlæja og við öll þrjú.

Hér klæðist fólk fötum sem ná yfir axlirnar og niður fyrir hné. Ég er yfirleitt í munstróttum afríkubuxum, stuttermabol og sandölum. Fyrstu dagana fékk ég svakalegt stuttermabolafar og rosalegt tevufar á ristarnar. Þegar ég ætlaði að fara að jafna tanið út var hins vegar komið rigningartímabil og alltaf þegar ég ætla í sólbað er skýjað (það er eiginlega alltaf skýjað þessa dagana).

Ég er á leiðinni út í kvöld. Á túristastöðum, matsölustöðum og skemmtistöðum eru þessar siðferðisreglur um klæðnað frjálslegri. Ég er búin að hlakka mikið til að fara í eitthvað af sumarkjólunum sem ég kom með og var að máta áðan- þeir koma bara alveg hræðilega út með þessari bóndabrúnku.

Ég bjóst ekki við að segja þetta en: Ég er búin að vera þrjár vikur í Afríku og ég vildi að ég hefði tekið með mér brúnkukrem.

Þarmasósan

Við gott tækifæri kem ég með nákvæmari lýsingu á tansanískum mat og matarhefðum. Í kvöldatinn hér er yfirleitt hrísgrjón, maísgrautur eða bananar (öðruvísi bananar) og svo er einhver sósa með sem er gerð úr grænmeti, kjöti eða baunum. Einstaka sinnum eru hins vegar kartöflur í matinn og það finnst mér afskaplega gott og hef sagt þeim að kartöflur séu maísgrauturinn okkar, við borðum þær á hverjum degi.

Í gær mætti ég heldur betur brosandi andliti þegar ég kom í kvöldmat. Mamman sagði "karibu Arndís!"(gjörðu svo vel!) We have your favourite for dinner! We have potatoes! Það var ég aldeilis ánægð með og fékk mér vel á diskinn. 

Með þessu var einhver kjötsósasem ég setti yfir en þegar ég fór að skoða kjötbitana litu þeir út eins og einhver rör miklu frekar en kjötbitar. Ég spurði hvað þetta væri og mér var sagt: "stomack from the cow". Svo borðaði ég þetta. Bragðaðist bara eins og allar aðrar kjötsósur hérna, bara seigara en kjötið.  Miðað við útlitið á þessu er ég helst á því að þetta hafi verið smáþarmar.

Kartöflur, avocado og þarmasósa- jájá.